Strona główna›Kalkulator matematyczny›Równania trygonometryczne

Kalkulator równań trygonometrycznych

  • Wzory ogólne z okresem - wszystkie rozwiązania, nie tylko te z przedziału
  • Rozwiązania na kole jednostkowym - widać symetrię i liczbę pierwiastków
  • Dowolny przedział - w radianach, z przeliczeniem wyników na stopnie

Równania trygonometryczne to stały punkt matury rozszerzonej - przerób je z AjkaMat na pełnym kursie wideo.

Trygonometria od podstaw - kurs podstawowy
Matematyka w szkole Trygonometria od podstaw - kurs podstawowy
  • 12 lekcji wideo - trygonometria od zera
  • Funkcje trygonometryczne kąta ostrego i wartości szczególne
  • Zadania maturalne rozwiązywane krok po kroku
Zobacz kurs
Funkcje trygonometryczne - kurs rozszerzony
Matematyka w szkole Funkcje trygonometryczne - kurs rozszerzony
  • 24 lekcje wideo na poziomie rozszerzonym
  • Proste równania trygonometryczne w trzech osobnych lekcjach
  • Równania zaawansowane, nierówności i wzory redukcyjne
Zobacz kurs
Trygonometria - zadania maturalneZadania z trygonometrii z rozwiązaniami, za darmo Wzory trygonometryczneKomplet wzorów w jednym miejscu - tożsamości, redukcyjne, sumy i różnice

W pole Równanie wpisujesz równanie ze zmienną $x$, na przykład sin(x) = 1/2 albo 2cos(x) = -1. Obsługiwane są sin, cos, tg i ctg (zapis tan też zadziała), a po obu stronach może stać dowolne wyrażenie - na przykład cos(x) = sin(x).

Pola od i do wyznaczają przedział poszukiwań, podawany w radianach. Domyślnie jest to pełny obrót od $0$ do około $6{,}283$, czyli $2\pi$. Przedział można zawęzić, żeby wyłuskać konkretne rozwiązanie.

Rozwiązania pokazywane są dwojako: jako lista liczb (w radianach, z przeliczeniem na stopnie) oraz jako zielone punkty na kole jednostkowym. Koło jest tu istotne dydaktycznie - od razu widać symetrię rozwiązań, na przykład że dla sinusa leżą one symetrycznie względem osi pionowej.

Uwaga: kalkulator znajduje rozwiązania numerycznie, więc wartości mogą być zaokrąglone - zamiast $\tfrac{\pi}{6}$ zobaczysz $0{,}5236$. Dokładne postacie symboliczne wraz z całą serią rozwiązań pokazuje rozpisanie krok po kroku.

Przycisk „Krok po kroku" rozpisuje rozwiązanie: doprowadzenie do postaci podstawowej, rozwiązanie przez funkcję odwrotną, wzór ogólny na wszystkie rozwiązania (z okresem) i wreszcie te należące do przedziału.

Funkcje trygonometryczne są okresowe, więc równanie trygonometryczne ma zwykle nieskończenie wiele rozwiązań. Dlatego odpowiedź podaje się wzorem ogólnym z parametrem całkowitym $k$, a dopiero potem - jeśli zadanie tego wymaga - wybiera się rozwiązania z konkretnego przedziału.

Równanie $\sin x = a$

Rozwiązania istnieją tylko dla $a \in \langle -1; 1 \rangle$. Wzór ogólny: $x = \arcsin a + 2k\pi$ lub $x = \pi - \arcsin a + 2k\pi$, gdzie $k \in \mathbb{Z}$. Dwie serie biorą się stąd, że w obrębie jednego okresu sinus przyjmuje daną wartość w dwóch miejscach - w pierwszej i drugiej ćwiartce dla $a$ dodatniego.

Równanie $\cos x = a$

Również wymaga $a \in \langle -1; 1 \rangle$. Wzór ogólny jest krótszy, bo cosinus jest funkcją parzystą: $x = \pm\arccos a + 2k\pi$, gdzie $k \in \mathbb{Z}$. Na kole jednostkowym widać, że rozwiązania leżą symetrycznie względem osi poziomej.

Równanie $\mathrm{tg}\, x = a$

Tutaj $a$ może być dowolną liczbą rzeczywistą, bo tangens przyjmuje wszystkie wartości. Wzór ogólny to $x = \mathrm{arctg}\, a + k\pi$ - jedna seria, ale z okresem $\pi$ zamiast $2\pi$, bo tangens powtarza się dwa razy częściej.

Wartości szczególne, które trzeba znać

Bez tablic warto pamiętać: $\sin \tfrac{\pi}{6} = \tfrac{1}{2}$, $\sin \tfrac{\pi}{4} = \tfrac{\sqrt{2}}{2}$, $\sin \tfrac{\pi}{3} = \tfrac{\sqrt{3}}{2}$, a dla cosinusa te same wartości w odwrotnej kolejności. Większość zadań maturalnych opiera się właśnie na nich.

Równania złożone - trzy typowe drogi

Gdy równanie nie jest w postaci podstawowej, zwykle stosuje się jedną z trzech metod. Sprowadzenie do jednej funkcji przez jedynkę trygonometryczną $\sin^2 x + \cos^2 x = 1$. Podstawienie, na przykład $t = \sin x$, które zamienia równanie w kwadratowe. Albo rozkład na czynniki - wtedy korzystamy z tego, że iloczyn jest zerem, gdy zeruje się któryś czynnik.

Uwaga na dziedzinę

Przy tangensie trzeba pamiętać o założeniu $x \neq \tfrac{\pi}{2} + k\pi$, bo tam funkcja nie jest określona. Przy przekształcaniu równań łatwo też zgubić lub dorobić rozwiązania - dzielenie obu stron przez wyrażenie z niewiadomą wymaga osobnego sprawdzenia przypadku, gdy to wyrażenie jest zerem.